fizjologia układu pokarmowego – lek. wet. Jakub Kliszcz

Jama ustna

Wszystkie zwierzęta pożywiające się wyłącznie pokarmem roślinnym posiadają specjalnie przystosowane do tego zęby. I tak zęby wielbłąda, krowy, królika czy koszatniczki, poza wielkością oczywiście, niewiele się różnią. Cechuje je monodontyzm (wszystkie zęby są morfologicznie takie same) oraz otwartokoronowość (zęby nie mają korzeni, a tak zwane wierzchołki, dzięki którym zęby rosną przez całe życie).

Ponieważ zęby roślinożerców rosną przez całe życie, musi istnieć czynnik równoważący proces wzrostu. Tym czynnikiem jest akt żucia pokarmu, a co za tym idzie ścieranie się jednych zębów o drugie. Dość trafne wydaje się porównanie zęba np. królika do ludzkiego paznokcia. Wszystkie nasze paznokcie zbudowane są tak samo, posiadają swoją strefę wzrostu i będą przerastały i wykrzywiały się, jeśli nie będą okresowo skracane. Ścieranie płytki paznokcia pilnikiem jest zatem odpowiednikiem żucia w przykładowej króliczej paszczy.

W naturze każde zwierzę roślinożerne musi poświęcać bardzo wiele czasu na przeżuwanie, aby utrzymać zdrowy stan uzębienia. Niezwykle istotny staje się więc pokarm. Musi być twardy, czyli wymuszający długie żucie oraz mało sycący, by przeżuwacz musiał zjeść go w sporej ilości. Takie wymogi spełniają trawy, liście, łodygi, pędy, gałązki suszone bądź świeże, które zawierają dużo włókna pokarmowego. Włókno pokarmowe to tak naprawdę ściana komórkowa komórki roślinnej. Chemicznie rzecz ujmując na włókno składają się: celuloza, hemiceluloza, pektyny oraz ligniny. Przeżuwając, roślinożercy nie tylko ścierają zęby, ale także rozdrabniają pokarm na niewielkie cząstki, co okaże się bardzo istotne w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego.

Żołądek i jelita cienkie

Tu mają miejsce podobne procesy trawienne u większości zwierząt, w tym interesujących nas gatunków i człowieka. Żołądek produkuje kwas solny, który oczyszcza treść pokarmową z części bakterii oraz naddtrawia ją. W jelitach cienkich zachodzą procesy dalszego trawienia, czyli redukowania złożonych związków pokarmowych do prostych cząstek, które następnie są wchłaniane przez ścianę jelita do krwi. Warto nadmienić, iż trawa czy siano nie podlegają tu trawieniu i niemal nietknięte przedostają się do kolejnych partii jelit.

Jelita grube

U królika oraz roślinożernych gryzoni trzymanych w domach odbywa się tu szereg bardzo istotnych procesów „obróbki” włóknistego pokarmu, a zachwianie dynamicznej równowagi między tymi procesami może prowadzić do wielu patologii całego organizmu.

Na jelita grube składają się w kolejności: jelito ślepe, okrężnica, odbytnica zakończona odbytem. U różnych gatunków nieco inaczej wyglądają poszczególne etapy „obróbki” i ich umiejscowienie, jednak co do zasady, mechanizm jest bardzo podobny. Następuje tu właściwy rozkład rozdrobnionego zębami roślinnego pokarmu przez mikroflorę bakteryjną. Dzięki pożytecznym bakteriom odżywianym przez włókno pokarmowe zahamowany zostaje wzrost drobnoustrojów patogennych. Spada ryzyko wystąpienia groźnych biegunek, owrzodzeń błony śluzowej i zaburzeń perystaltyki. W toku rozkładu bakteryjnego włókno może być przekształcane w wiele niezbędnych dla zwierzęcia związków. Między innymi w lotne kwasy tłuszczowe (LKT) będące istotnym źródłem energii; aminokwasy, które stanowią podstawowy budulec wszystkich białek; w końcu witaminy uczestniczące w wielu ważnych procesach. Ale to nie koniec. Z jelita grubego wchłaniana jest głównie woda i elektrolity, zatem większość z tego co powstanie z rozkładu włókna pokarmowego, wydalana jest w postaci odchodów. Zwierzęta odzyskują te związki dopiero podczas aktu koprofagii, czyli zjadając własny kał. Dzięki rozkładowi włókna w jelitach grubych powstają proste związki, które mogą być wchłonięte w jelitach cienkich.

Podsumowanie:

  • Zęby królików, świnek i szynszyli rosną przez całe życie
  • W trakcie jedzenia roślinnego pokarmu zęby ulegają ścieraniu
  • Zwierzę nie trawi roślinnego pokarmu, robi to za nie flora bakteryjna jelit grubych
  • Dzięki koprofagii zwierzę pozyskuje niezbędne do życia składniki odżywcze

 

lek. wet. Jakub Kliszcz
http://jakubkliszcz.com

Copyright@ 2015 Niezłe Ziółko. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Zgodnie z ustawą z dnia 4 lutego 1984 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. 94 nr 24 poz. 83, sprost.: Dz. U. 94 nr 43 poz. 170) oraz zmianami z dnia 09 maja 2007 roku (Dz. U. nr 99 poz. 662) za naruszenie praw własności poprzez kopiowanie, powielanie i rozpowszechnianie treści niniejszej pracy bez zgody właściciela grozi grzywna oraz kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5 (art. 115.1)