związki odżywcze – lek. wet. Jakub Kliszcz

Włókno

 

Włókno pokarmowe, czyli chemicznie rzecz ujmując ściana komórkowa komórki roślinnej jest podstawowym składnikiem odżywczym w diecie roślinożercy. Wpływa ono na prawidłowy stan uzębienia, reguluje pracę wszystkich odcinków przewodu pokarmowego oraz odżywia pożyteczne bakterie jelitowe. To właśnie dzięki bakteriom jelit grubych włókno może być wykorzystane. Flora rozkładając włókno wytwarza szereg związków – w tym białka, tłuszcze, witaminy – które następnie są przyswajane przez gospodarza podczas zjadania własnego kału.
Wysoka zawartość włókna w diecie chroni zwierzę przed wieloma chorobami przewodu pokarmowego, między innymi enterotoksemią, trichobezoarami, kokcydiozą. Zapobiega też otyłości. Bogate we włókno są wszystkie zielone i zdrewniałe części roślin, czyli gałęzie, łodygi, liście, korzenie, pnącza. Dużo mniej włókna zawierają kwiaty, nasiona, owoce oraz organy spichrzowe roślin.

Cukry/ Sacharydy

 

Cukry służą głównie jako materiał energetyczny. Dość szybko w trakcie trawienia są rozbijane i wchłaniane przez błonę śluzową żołądka i jelit cienkich. Mogą być także substratem dla fermentujących bakterii w jelitach grubych. Nadmiar cukrów w diecie powoduje otyłość u zwierzęcia i zwiększa ryzyko enterotoksemii (zatrucia drogą pokarmową) poprzez zmianę pH środowiska jelitowego i dostarczenie pokarmu patogennym bakteriom.  Źródłem cukrów są przede wszystkim smakołyki, owoce oraz składniki karm komercyjnych niskiej jakości.

Białka/ Proteiny

 

Każdy żywy organizm, każdy narząd i tkanka, każda komórka składa się (w dużym uproszczeniu) z białek i wody. Białka są podstawowym elementem konstrukcyjnym organizmu czy wielo- czy jednokomórkowego. Są też, jako enzymy czy hormony, swoistymi regulatorami wszelkich procesów jakie podczas życia zachodzą.
Budulcem wszystkich białek są aminokwasy. Dzielą się one na endogenne (takie, które organizm potrafi sam syntetyzować) oraz egzogenne, inaczej ograniczające (których organizm nie potrafi wytworzyć i musi pobierać je z pokarmem). Ilość białka które organizm może wytworzyć jest limitowana dostępnością tworzących to białko aminokwasów. Wystarczy, że zabraknie jednego aminokwasu, żeby białko nie mogło powstać. Skutki takiego niedoboru mogą być z czasem wyniszczające.
Dla zajęczaków i gryzoni trzymanych w domach źródłem aminokwasów jest przede wszystkim włókno pokarmowe rozłożone przez bakterie przewodu pokarmowego. Innym bogatym źródłem aminokwasów jest świeża trawa oraz młode części roślin – np. kiełki albo pędy, rośliny strączkowe (groch, fasola), soja i produkty zbożowe.
Nadmiar białka w diecie może prowadzić do zahamowania koprofagii oraz wzrostu ryzyka enterotoksemii.

Tłuszcze/ Lipidy

 

Tłuszcze są wysokoenergetycznym materiałem zapasowym. Bardzo ważną grupą związków lipidowych dla zwierząt roślinożernych są lotne kwasy tłuszczowe (LKT), powstające w jelitach podczas rozkładu włókna przez bakterie. Pokrywają one aż 70% zapotrzebowania na energię (zupełnie inaczej jak u człowieka i innych zwierząt czerpiących energię z glukozy) oraz stanowią substrat do budowy własnych tłuszczy w komórce.
Dodatek tłuszczy w karmie zwiększa jej smakowitość, ale także przyśpiesza jej psucie. Duże ilości tłuszczów są obecne w króliczych i gryzoniowych smakołykach (dlatego są takie smaczne), więc ich podawanie, nawet w niewielkich ilościach, jest odradzane.

Witaminy

Witamina A (Retinol): związek ten ma duże znaczenie dla prawidłowego rozwoju komórek nabłonkowych skóry i błon śluzowych, odpowiedzi immunologicznej i widzenia w słabym świetle. Niedobór objawia się na początku chorobami oczu, następnie pojawia się obniżenie odporności i skłonność do infekcji (zwłaszcza stany zapalne jelit) oraz trudności w rozrodzie. Dobrym źródłem retinolu są świeże zielonki i trawa.

Witamina D (cholekalcyferol): bierze ona udział w przemianie wapna oraz fosforu w organizmie zwierzęcia. Warunkuje prawidłową mineralizację tkanki kostnej (w tym zębów). Bez promieni UV pochodzących ze światła słonecznego witamina D nie może być aktywowana, a co za tym idzie spełniać swoich funkcji w organizmie.
Z powodu niedoborów witaminy D cierpią głównie zwierzęta trzymane w zamkniętych pomieszczeniach bez dostępu do światła słonecznego. Pierwsze objawy niedostatku dotykają zwykle stale rosnących zębów i są przyczyną wielu schorzeń stomatologicznych. W cholekalcyferol bogate są suszone na słońcu zioła, trawy oraz liście.

Witamina E (tokoferol): jest naturalnym antyoksydantem. Razem z selenem (Se) pomaga oczyszczać organizm z wolnych rodników działających uszkadzająco na komórki. Bogatym źródłem tokoferolu są świeże zielonki (zwłaszcza młoda trawa), zboża , orzechy, migdały, bataty, rośliny oleiste (słonecznik) oraz liście drzew. Suszenie powoduje duże straty.

Witamina K: stanowi jeden z czynników krzepnięcia. U zwierząt bardzo rzadko pojawiają się jej niedobory. Wyjątek stanowi spożycie trutki na szczury, która dezaktywuje witaminę K.
Witamina ta jest produkowana przez mikroflorę bakteryjną jelit, występuje także w roślinach.

Witamina C (kwas askorbinowy): większość zwierząt jest w stanie wyprodukować tę witaminę z glukozy. Wyjątkiem są świnki morskie, ponieważ nie posiadają enzymów wątrobowych zdolnych do jej syntezy (podobnie jest u człowieka i innych naczelnych). Kwas askorbinowy bierze udział w produkcji kolagenu, czyli białka powszechnie występującego w organizmie. Kolagen z kolei jest podstawowym budulcem tkanki łącznej. Włókna kolagenowe odpowiadają za wytrzymałość skóry, ścięgien i więzadeł. Stanowią rusztowanie dla komórek mięśni, wątroby, serca oraz wszystkich narządów i tkanek organizmu. Niedobór witaminy C najszybciej u świnek odbija się na zdrowiu stawów kolanowych, zębów oraz kapilarnych naczyń krwionośnych.
Witamina C jest niestabilna i łatwo ulega rozpadowi pod wpływem tlenu atmosferycznego (worek z karmą po otwarciu) czy promieni słońca (w wodzie w poidełku), dlatego zaleca się jej suplementację nawet u zdrowych świnek morskich. Do roślin bogatych w witaminę C zalicza się: paprykę (odmiany zielona, czerwona, żółta), pietruszkę, jarmuż, brokuły, truskawki, kiwi, czarną porzeczkę, pomidory, żurawinę i inne.

Wapń i fosfor

 

Wśród składników mineralnych właśnie te dwa pierwiastki wydają się najważniejsze z racji ich ogromnego wpływu na stale rosnące zęby. Niedobór wapnia sprzyja ich demineralizacji  oraz predysponuje do wad stomatologicznych.  Z kolei nadmiar, wraz z innymi czynnikami predysponującymi, może negatywnie wpływać na układ moczowy prowadząc do wytrącania się kryształów w nerkach i pęcherzu.
Do bogatych źródeł wapnia należą: kapusta, kukurydza, szpinak, natka pietruszki, szczypiorek, jarmuż, rukiew, mięta, świeże młode zielonki, koniczyna, komosa, babki (lancetowata i szerokolistna), mniszek lekarski , brokuły, seler, rzepa, fasola, groch, soja, nasiona słonecznika i orzechy (szczególnie włoskie, laskowe i migdałowe), suszone figi.

Podsumowanie:

  • Włókno pokarmowe pełni bardzo istotną rolę w organizmie i powinno być stale dostępne
  • Źródłem włókna pokarmowego są trawy oraz zioła – suszone i świeże, części zielone i zdrewniałe roślin
  • Rozkład włókna odbywa się przy udziale flory bakteryjnej
  • Włókno jest substratem do produkcji wielu ważnych dla zwierzęcia związków jak aminokwasy, lotne kwasy tłuszczowe, witaminy
  • Źródłem aminokwasów egzogennych jest młoda trawa, kiełki oraz pędy
  • Nadmiar cukrów i tłuszczy w diecie prowadzi do otyłości. Podawanie bogatych w nie smakołyków nie jest wskazane
  • Nadmiar cukrów i/lub białek w diecie może prowadzić do enterotoksemii
  • Witamina D powstaje w skórze w kontakcie z promieniami UV. Istotne jest zapewnienie zwierzęciu dostępu do światła słonecznego
  • Niedobór witaminy D i/lub wapna w diecie prowadzi do poważnych schorzeń stomatologicznych
  • Świnki morskie nie potrafią syntetyzować witaminy C
  • Witamina C jest nietrwała w środowisku i powinna być suplementowana nawet u zdrowych świnek

lek. wet. Jakub Kliszcz
http://jakubkliszcz.com/

 

Copyright@ 2015 Niezłe Ziółko. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Zgodnie z ustawą z dnia 4 lutego 1984 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. 94 nr 24 poz. 83, sprost.: Dz. U. 94 nr 43 poz. 170) oraz zmianami z dnia 09 maja 2007 roku (Dz. U. nr 99 poz. 662) za naruszenie praw własności poprzez kopiowanie, powielanie i rozpowszechnianie treści niniejszej pracy bez zgody właściciela grozi grzywna oraz kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5 (art. 115.1)